12 Koronavirüs-Coronavirus Efsanesinin Bilimsel Karşılığı

Yeni koronavirüs dünyadaki insanları etkilemeye devam ettikçe, salgın hakkındaki haber makaleleri ve sosyal medya yayınları çevrimiçi yayılmaya devam ediyor. Bu salgın sırasında söylentiler ve yanlış bilgiler tehlikeli olabilir.

Yeni koronavirüs SARS-CoV-2 ve COVID-19'un neden olduğu hastalık hakkında en yaygın efsanelerin bir listesini derledik ve bu söylentilerin neden yanıltıcı olduğunu açıkladık.


Efsane-1 : Yüz maskeleri sizi virüsten korur!

Gerçekte standart cerrahi maskeler sizi SARS-CoV-2'den koruyamaz, çünkü viral partikülleri engellemek ve yüze tamamen yerleşmek için tasarlanmamışlardır . Bununla birlikte, cerrahi maskeler, ağızlardan atılabilecek solunum damlacıklarını bloke ederek enfekte kişilerin virüsü daha fazla yaymasına sebep olabilir.

Peki Hangi Maske

N95 solunum maskeleri
Sağlık kuruluşlarında, "N95 solunum maskeleri" adı verilen maskelerin sağlık personeli arasında yayılmasını büyük ölçüde azalttığı tespit edilmiştir. İnsanlar, maskenin kenarlarından hava girmemesini sağlamak için N95 solunum maskesini burun, yanak ve çenelere düzgün bir şekilde takmalıdırlar. Bunun için de ufak bir eğitim almak şarttır. Ayrıca her kullanımdan sonra ekipmanı hasar açısından kontrol etmeyi öğrenmelisiniz.

Efsane-2: Gripten daha az yayılıyor!

Şu anda, COVID-19 hastalığına neden olan virüs olan SARS-CoV-2 için yayılma oranı 2.2 olarak tahmin edilmektedir, yani tek bir enfekte kişi ortalama olarak 2.2 kişiyi enfekte edecektir. Karşılaştırma olarak gripte bu oran 1.3'tür. Belki de en önemlisi, COVID-19'u önlemek için hiçbir aşı mevcut değildir.

Efsane-3: Virüs sadece soğuk algınlığının mutasyona uğramış bir şeklidir.

Hayır değil. Coronavirus, birçok farklı hastalık içeren geniş bir virüs ailesidir. SARS-CoV-2, soğuk algınlığına neden olabilecek diğer dört koronavirüsle benzerdir. Beş virüsün hepsinin yüzeyinde dikenli çıkıntılar vardır ve konakçı hücreleri enfekte etmek için proteinleri kullanırlar. Bununla birlikte, 229E, NL63, OC43 ve HKU1 olarak adlandırılan diğer dört koronavirüsün tümü, insanları birincil konakçı olarak kullanır. SARS-CoV-2 genetik materyalinin yaklaşık % 90'ını yarasalara bulaşan koronavirüslerle üretir, bu da virüsün yarasalardan kaynaklandığını ve daha sonra insanlara atladığını gösterir.

Kanıtlar, virüsün insanları enfekte etmeden önce bir ara hayvandan geçtiğini göstermektedir. Benzer şekilde, SARS virüsü insanlara bulaşırken yarasalardan, MERS ise insanlara yayılmadan önce develerden insanlara bulaştı.


Efsane-4: Virüs bir laboratuvarda üretildi


Virüsün insan yapımı olduğunu gösteren hiçbir kanıt yoktur. SARS-CoV-2 son yıllarda salgınları tetikleyen diğer iki koronavirusa benzemektedir, SARS-CoV ve MERS-CoV ve her üç virüs de yarasa kaynaklıdır. Kısacası, SARS-CoV-2'nin özellikleri, hayvanlardan insanlara geçen doğal olarak meydana gelen bir türdür.


Efsane-5: COVID-19'a yakalanan ölür!

Çin Hastalık Kontrol ve Önleme Merkezi tarafından 18 Şubat'ta yayınlanan bir araştırmaya göre , koronavirüs bulaşmış kişilerin yaklaşık% 81'inde hafif COVID-19 vakaları vardır. Yaklaşık % 13.8'i şiddetli hastalık rapor ederken, nefes darlığı veya ek oksijen gerektirrenler toplamda % 4.7'lik kritik durumları ifade eder. Yani solunum yetmezliği, çoklu organ yetmezliği veya septik şokla karşılaşırlar. Şimdiye kadarki veriler, COVID-19 ile enfekte kişilerin sadece % 2.3'ünün virüsden öldüğünü göstermektedir.


Efsane-6: Evcil hayvanlar yeni koronavirüsü yayabilir

South China Morning Post'a göre, Çin'de bir köpek, onaylanmış bir COVID-19 vakasına sahip olan sahibinden "düşük seviyeli bir enfeksiyon" ile karşılaştı, yani köpekler virüsü insanlardan almaya karşı savunmasız olabilir. Enfekte olmuş köpek hastalanmadı veya hastalık belirtileri göstermedi ve hayvanların insanları enfekte edebileceğine dair bir kanıt yok.

2003'teki bir salgın sırasında City Üniversitesi'nden hayvan sağlığı uzmanı:


 "SARS ile daha önceki deneyimler, kedilerin ve köpeklerin hastalanmayacağını veya virüsü insanlara bulaşmayacağını gösteriyor." "Önemli olarak, evcil köpekler veya kedilerden insanlara viral bulaşma kanıtı yoktu." 

Her ihtimale karşı, CDC'ye göre, insanlar evcil hayvanların diğer hastalıkları insanlara yayabileceğinden, hayvanlarla temas ettikten sonra ellerini her zaman yıkamalıdır.


Efsane-7: Çocuklara koronavirüs bulaşmaz.

Çocuklara kesinlikle COVID-19 bulaşabilir, ancak ilk raporlar çocuklarda yetişkinlere kıyasla daha az vaka gösterdi. Örneğin, Şubat ayında Hubei eyaletinden yapılan bir Çin araştırması, 44.000'den fazla COVID-19 vakasının yaklaşık % 2.2'sinin 19 yaşın altındaki çocukları kapsadığını buldu.

Bununla birlikte, daha yeni çalışmalar çocukların enfekte olma olasılığının yüksek olduğunu göstermektedir. 5 Mart'ta bildirilen bir çalışmada, araştırmacılar Shenzhen'deki 1.500'den fazla kişiden gelen verileri analiz ettiler ve virüse maruz kalabilecek çocukların yetişkinler kadar enfekte olma olasılığının yüksek olduğunu buldular 

Efsane-8: Koronavirüsünüz varsa bilirsiniz.

Hayır. COVID-19'un yaygın semptomları arasında ateş, öksürük ve nefes almada zorluk bulunur ve nadir görülen semptomlar arasında baş dönmesi, bulantı, kusma ve burun akıntısı bulunur. Şiddetli vakalarda, hastalık ciddi bir pnömoni benzeri hastalığa dönüşebilir, ancak erken yaşta, enfekte insanlar hiç semptom göstermeyebilir.

Etkilenen bir bölgede yaşıyorsanız ve yüksek ateş, halsizlik, uyuşukluk veya nefes darlığı yaşamaya başlarsanız veya hastalığın altta yatan koşulları ve daha hafif semptomları varsa, uzmanlar en yakın hastanede tıbbi yardım almanızı öneriyor.


Efsane-9: Koronavirüs gripten daha az ölümcül


Şimdiye kadar, koronavirüs gripten daha ölümcül görünüyor. Bununla birlikte, virüsün ölüm oranı konusunda hala çok fazla belirsizlik var. CDC'ye göre, yıllık grip tipik olarak ABD'de yaklaşık % 0.1'lik bir ölüm oranına sahiptir. Şimdiye kadar, bu yıl ABD'de grip virüsünü yakalayanlar arasında % 0.05'lik bir ölüm oranı vardır.

Buna karşılık, Çin CDC Weekly tarafından 18 Şubat'ta yayınlanan bir araştırmaya göre, son veriler COVID-19'un ölüm oranının 20 kattan fazla, yaklaşık % 2.3 olduğunu gösteriyor.


Efsane-10: C vitamini takviyeleri COVID-19'a yakalamanızı engelleyecektir

Araştırmacılar henüz C vitamini takviyelerinin insanları COVID-19 enfeksiyonuna karşı bağışık hale getirebileceğine dair herhangi bir kanıt bulamadılar . Aslında, çoğu insan için ekstra C vitamini almak soğuk algınlığını bile ortadan kaldırmaz, ancak yakalarsanız soğuk algınlığı süresini kısaltabilir.

Bununla birlikte, C vitamini insan vücudunda önemli rollere sahiptir ve normal bağışıklık fonksiyonunu destekler. Bir antioksidan olarak vitamin, vücuttaki dokulara zarar verebilecek serbest radikaller adı verilen yüklü parçacıkları nötralize eder. Ayrıca vücudun hormonları sentezlemesine, kolajen oluşturmasına ve patojenlere karşı savunmasız bağ dokusunu kapatmasına yardımcı olur.

Bu nedenle evet, sağlıklı bir bağışıklık sistemini korumak istiyorsanız, günlük diyetinize C vitamini mutlaka dahil edilmelidir . Ancak takviyelerde COVID-19'a yakalanma riskinizi azaltması olası değildir ve enfekte olmanız durumunda size en fazla virüse karşı "mütevazı" bir avantaj sağlayabilir. Çinko, yeşil çay veya ekinezya gibi diğer bağışıklık artırıcı takviyelerin de COVID-19'u önlemeye yardımcı olduğuna dair hiçbir kanıt yoktur.


Efsane-11: Çin'den bir paket almak güvenli değil

Dünya Sağlık Örgütü'ne göre Çin'den mektup veya paket almak güvenlidir . Önceki araştırmalar, koronavirüslerin mektuplar ve paketler gibi nesnelerde uzun süre hayatta kalmadığını bulmuştu. Uzmanlar, MERS-CoV ve SARS-CoV gibi benzer koronavirüsler hakkında bildiklerimize dayanarak, bu yeni koronavirüsün muhtemelen yüzeylerde zayıf bir şekilde hayatta kaldığını düşünüyor.

Koronavirüslerin metal, cam veya plastik gibi yüzeylerde dokuz güne kadar kalabileceğini buldu. Ancak ambalajda bulunan yüzeyler virüsün hayatta kalması için ideal değildir.

Bir virüsün yaşayabilmesi için sıcaklık, UV'ye maruz kalma ve nem eksikliği gibi belirli çevresel koşulların bir kombinasyonuna ihtiyacı vardır. CDC'ye göre, bu nedenle "ortam sıcaklıklarında günler veya haftalar boyunca gönderilen ürün veya ambalajlardan yayılma riski çok düşüktür"

"Şu anda, ithal mallarla ilişkili COVID-19 iletimini destekleyecek hiçbir kanıt yoktur ve ABD'de ithal mallarla ilişkili herhangi bir COVID-19 vakası olmamıştır." Aksine, koronavirüsün en sık solunum damlacıkları yoluyla yayıldığı düşünülmektedir.


Efsane-12: Çin restoranlarında yerseniz koronavirüse yakalanırsınız


Türkiye'de Çin restoranları yoğun değil hatta yok denecek kadar az. Zaten internette yayınlanan videoları görünce hiçbir Türk'ün Çin restoranlarına gideceğini zannetmiyorum.Çin restoranlarının diğer ülke restoranlarından hiçbir farkı yoktur. Yani koronavirüsünün etkin hale gelmesi için o virüsün taşınması gerekir. Çin restoranları koronavirüs üreten bir yer değildir sadece diğer restoranlar gibi koronavirüsü yayabilir.

Yorumlar

Ad

+6 ay,1,1. Sınıf oyun,1,10 İŞ,1,10. Sınıf Biyoloji Ders Kitabı Cevapları Berkay Yayınları,1,10. Sınıf Coğrafya Ders Kitabı Cevapları Gün Yayınları,1,10. Sınıf Fizik Ders Kitabı Cevapları ATA DERS KİTAP Yayınları,1,10. Sınıf İngilizce Ders Kitabı Cevapları Gizem Yayıncılık,1,10. Sınıf Kimya Ders Kitabı Cevapları DİKEY Yayınları,1,10. Sınıf Matematik Ders Kitabı Cevapları Aydın Yayınları,1,10. Sınıf Tarih Ders Kitabı Cevapları İlke Yayınları,1,104 yaşındaki eğitim çınarı,1,11. Sınıf Biyoloji Ders Kitabı Cevapları Köke Yayınları,1,11. Sınıf Coğrafya Ders Kitabı Cevapları Gün Yayınları,1,11. Sınıf Fizik Ders Kitabı Cevapları Tutku Yayınları,1,11. Sınıf Matematik Ders Kitabı Cevapları Top Yayınları,1,11. Sınıf Türk Dili ve Edebiyatı Ders Kitabı Cevapları Ekoyay Yayınları,1,12. Sınıf Matematik Ders Kitabı Cevapları Tutku Yayınları,1,12. Sınıf Türk Dili ve Edebiyatı Ders Kitabı Cevapları İLKE BASIN Yayınları,1,15 Temmuz Metni,1,15 Temmuz Metni Cevapları,1,2018,1,2018 eğitime bakış,1,2018 yeni bakanlar,1,2019 mart atama,1,2019 Ocak,1,2019 okul hizmet puanları,1,2019 şubat ek ataması,1,3. Sınıf Fen Bilimleri,1,3. Sınıf Hayat Bilgisi Ders Kitabı Cevapları Evren Yayınları,1,3. Sınıf İngilizce,1,3. Sınıf Matematik Ders Kitabı Cevapları Ata Ders Kitap,1,3. Sınıf Türkçe Çalışma Kitabı Cevapları Etkin Sonuç Yayınları,1,4 yaş üstü,1,4. Sınıf Din Kültürü Ders Kitabı Cevapları Tutku Kitap Yayınları,1,4. Sınıf Fen Bilimleri Ders Kitabı Cevapları İpek Yolu Yayınları,1,4. Sınıf Matematik,1,4. Sınıf Sosyal Bilgiler,1,4. Sınıf Trafik Güvenliği,1,40 dakika teneffüs,1,5 bin lira maaş,1,5. Sınıf Arapça,1,5. Sınıf Din Kültürü,1,5. sınıf fen bilimleri ders kitabı cevapları dikey yayınları,1,5. Sınıf İngilizce,1,5. Sınıf Kuranı Kerim Ders Kitabı Cevapları Mevsim Yayınları,1,5. Sınıf Matematik,1,5. Sınıf Peygamberimizin Hayatı,1,5. Sınıf Sosyal Bilgiler,1,5. Sınıf Türkçe,1,6 aylık bebek,1,6. Sınıf Arapça,1,6. Sınıf Din Kültürü ve Ahlak Bilgisi,1,6. Sınıf Fen Bilimleri,1,6. Sınıf İngilizce,1,6. Sınıf Kuranı Kerim Ders Kitabı Cevapları cem veb ofset Yayınları,1,6. Sınıf Matematik Ders Kitabı Cevapları öğün Yayınları,1,6. Sınıf Türkçe,1,7 yaş üstü,1,7. Sınıf Fen Bilimleri,1,7. Sınıf İngilizce,2,7. Sınıf Kuranı Kerim,1,7. Sınıf Kuranı Kerim Ders Kitabı Cevapları Ata Yayınları,1,7. Sınıf matematik,1,7. Sınıf türkçe,1,8 şubat cuma,1,8. Sınıf Fen Bilimleri,1,8. Sınıf İngilizce,1,8. Sınıf İnkılap Tarihi,1,8. Sınıf Kuranı Kerim,1,8. Sınıf Kuranı Kerim Ders Kitabı Cevapları Tutku Kitap Yayınları,1,8. Sınıf Matematik Ders Kitabı Cevapları Kök-e Yayınları,1,9. Sınıf Biyoloji Ders Kitabı Cevapları TUTKU KİTAP Yayınları,1,9. Sınıf Coğrafya Ders Kitabı Cevapları TUTKU Yayınları,1,9. Sınıf Din Kültürü Ders Kitabı Cevapları Nev Yayınları,1,9. Sınıf Fizik Ders Kitabı Cevapları Tutku Yayınları,1,9. Sınıf Kimya Ders Kitabı Cevapları EVRENSEL İLETİŞİM Yayınları,1,9. Sınıf Kuranı Kerim Ders Kitabı Cevapları Tutku Yayınları,1,9. Sınıf Matematik Ders Kitabı Cevapları GEZEGEN Yayınları,1,9. Sınıf Türk Dili ve Edebiyatı Ders Kitabı Cevapları Sonuç Yayınları,1,AB,1,alo 147 kapatılacak,1,Alzheimer,1,amharca,1,anadolu kağıt matbaa yayınları,1,anıttepe yayınları,1,askerlik TECİL,1,Aspirin,1,Astronomi ve Uzay Bilimleri Ders Kitabı Cevapları Ata Yayınları,1,Ata Yayınları,2,atama,2,ATATÜRK,1,Atatürk Aralarındaydı,1,Atatürk Geometri Kitabı Yazmış,1,Atatürk Orman Çiftliği Metni,1,avokado maması,1,AY,1,Bal kabağı havuç püresi,1,balta,1,Bavul Oyunu,1,Bayrak Dinleme Metni Cevapları,1,Bebek maması,1,bebek yemeği,2,Ben Engelli Değilim Anne,1,beyin patlama,1,Beyt beyat oyunu,1,BİLİM,10,bilişim hizmetleri,1,Bilmeyen Var mı?,1,Borsa,1,boş bir kümes metni,1,buz dağı,1,Cahit zarifoğlu,1,cimer,1,Corabaka oyunu,1,Çalışma takvimi 2019 2020,1,çocuk,1,çocuk oyunları,9,Çok Kitap Okurdu,1,dans,1,Demokrasi ve İnsan Hakları Ders Kitabı Cevapları Ada Yayınları,1,Ders sayısı,1,Dersimiz Atatürk,1,Dikey Yayınları,1,dinleme metni cevapları,1,Diş Sararması nedenleri,1,Diyarbakır,1,Doğa ve İnsan İzleme Metni,1,Dön baba dönelim oyunu,1,Dörtel Yayınları,1,Druma-san Ga Koronda Oyunu,1,dünya,2,dünyanın en eski rengi,1,EĞİTİM,34,Ek ders ücreti açıklama,1,Ekonomi Ders Kitabı Cevapları Cem Yayınları,1,Ekoyay Eğitim Yayınları,2,ekşi sözlük,1,elbistan,1,Elmalı tarçınlı uyku maması,1,Engelli öğretmen,1,erimiş asfalt,1,Eş durumu atamaları,1,eşek,1,ethio telecom,1,Evrensel İletişim Yayınları,1,FACEBOOK,2,fcm yayınları,1,felsefi araba,1,fırça,1,Fillerin doğal yaşam alanı,1,FUTBOL,1,gaziantep,1,Gebze,1,Gezegen Yayınları,1,Girişimcilik Ders Kitabı Cevapları Sistem Yayınları,1,görev,1,Grönland,1,Güneşi Bile Tamir Eden Adam,1,HABER,36,HAFTA SONU,1,havuç çorbası,1,hayat boyu öğrenme rekor,1,helen keller,1,Hindistan,1,HİTLER,1,hücre zarı,1,Ilgın,1,ingiltere,1,İNTİHAR,1,İRAN,1,ishal bebek maması,1,iş,1,İşletme Ders Kitabı Cevapları Cem Yayınları,1,İzmir,1,İZMİR,1,kabine,1,Kaçak oyunu,1,Kedi,6,kediyi denize attı,1,kılık kıyafet,1,Kitap Kdv indirimi,1,konya,1,Koza Yayınları,1,kök-e,1,KÖKE Yayınları,2,KÖPEK,5,kurban,1,Küçük Mucitler,1,Lisans Basım,1,lise ders sayısı,1,maması,1,Mebim,1,Mektep Yayınları,1,MERAL AKŞENER,1,Mesleğim hayatım,1,Meslek lisesi,2,mikromekanik,1,Millî Eğitim Bakanlığı,2,MONOPOL YAYINLARI,1,Morpa Yayınları,1,Muharrem ince,1,muhtar,1,Mustafa Kemal’in Kağnısı,1,müdürlük sınavı,1,NÜ FOTOĞRAF,1,okul,1,okul müdürü,1,Okul profili değerlendirme,1,Onç niç oyunu,1,Otonom araba,1,OYUM REİSE KOYUM İNCEYE,1,oyun,1,ÖLÜM,1,Özel öğretim,1,Özgün Matbaa Yayınları,1,Özgün Yayınları,1,parkinson hastalığı,1,Pembe,1,PIAAC,1,PICTES 2,1,Plantar Fasiit,1,pompei,1,program,1,Psikoloji Ders Kitabı Cevapları Tekno Artı Yayınları,1,PSİKOPAT,1,robot sophia,1,rüya çelik,1,Rüzgar Metni,1,SAĞLIK,11,Sağlık Bilgisi ve Trafik Kültürü Ders Kitabı Cevapları Ada Yayınları,1,sakarya,1,Sanat Tarihi Ders Kitabı Cevapları Koza Yayınları,1,Satürn,1,SAVAŞ,1,SDR Dikey Yayınları,1,SEÇİM,3,Sevgi Yayınları,1,Sevmek Mutluluktur Metni,1,Siirt,1,SİVAS,1,SİYAHİ,1,SİYASET,2,SOSYAL MEDYA,1,Sosyoloji Ders Kitabı Cevapları Ada Yayınları,1,SPOR,2,stoplazma,1,Şarkı,1,Şerife Bacı Belgeseli Metni Cevapları,1,tarih,3,Tavuk suyu,1,TEKNOLOJİ,4,TEMEL KARAMOLLAOĞLU,1,teneffüs saatleri,1,tire,1,Tuna Matbaa yayınları,1,Tuna Yayınları,1,Tutku Kitap Yayınları,1,Tutku Yayınları,3,tutkuYayınları,1,UYGULAMA,1,uygur türkleri,1,UYUMAK,1,Ülkemin Renkli Haritası,1,vezüv yanardağı,1,YALNIZLIK,1,yangın,1,yapay zeka,1,yapışkan kütük,1,yasaklama,1,YAŞAM,14,Yaşlı Nine Metni Cevapları,1,Yeni akit,1,Yeni okul temaları,1,Yer Çekimsiz Yaşam,1,Yeşil Gözlü Kardan Adam,1,YUNAN ASKER,1,Yunanistan,1,Zasirinbak oyunu,1,Zeka küpü,1,Ziya selçuk müdür açıklaması,1,Zum zum oyunu,1,
ltr
item
Ata GünDem - Taraftar Değiliz, Tarafiz!: 12 Koronavirüs-Coronavirus Efsanesinin Bilimsel Karşılığı
12 Koronavirüs-Coronavirus Efsanesinin Bilimsel Karşılığı
https://1.bp.blogspot.com/-dFbPBZOYSCk/XnU2Zd0btEI/AAAAAAAAMKY/kfy6xi5v9LcUhh916ndx6EfzWRrbhTdQgCNcBGAsYHQ/s320/mart-canli-corona-vakalari.jpg
https://1.bp.blogspot.com/-dFbPBZOYSCk/XnU2Zd0btEI/AAAAAAAAMKY/kfy6xi5v9LcUhh916ndx6EfzWRrbhTdQgCNcBGAsYHQ/s72-c/mart-canli-corona-vakalari.jpg
Ata GünDem - Taraftar Değiliz, Tarafiz!
https://www.atagundem.com/2020/03/12-koronavirus-coronavirus-efsanesi.html
https://www.atagundem.com/
https://www.atagundem.com/
https://www.atagundem.com/2020/03/12-koronavirus-coronavirus-efsanesi.html
true
6253112042284154837
UTF-8
Tüm yayınlar yüklendi Yayın bulunamadı! Tümü Devamı Cevap Cevabı iptal et Sil Yazar Ana Sayfa Sayfalar Yayınlar Tümünü göster AtaGünDem Etiketler Arşiv Ara Tüm Yayınlar İsteğinizle ilgili herhangi bir gönderi bulunamadı. Ana Sayfaya Dönmek İçin Tıklayın. Pazar Pzartesi Salı Çarşamba Perşembe Cuma Cumartesi Paz Pzt Sal Çar Per Cum Cmt Ocak Şubat Mart Nisan Mayıs Haziran Temmuz Ağustos Eylül Ekim Kasım Aralık Oca Şub Mar Nis May Haz Tem Ağu Eyl Eki Kas Ara az önce 1 ay önce $$1$$ dakika önce 1 saat önce $$1$$ saat önce dün $$1$$ gün önce $$1$$ bir hafta önce 5 hafta önce Takipçiler Takip et Kilitli içerik Kilidini açmak için lütfen paylaşın Tüm Kodu Kopyala Tüm Kodu Seç Tüm kodlar panoya kopyalandı Kodları kopyalamak için [CTRL] + [C] (veya Mac ile CMD + C) tuşlarına basın